Μάιος 11 2026
0

Η εκδήλωση στη Σίφνο: “Τοπικοί σπόροι και ξερολιθιές, η σημασία τους για γεωργία, τροφή, πολιτισμό, κλίμα”

By | Δράσεις, σιφνος | No Comments
Τα τελευταία χρόνια η Κοιν.Σ.Επ. ΑΝΕΜΟΣ ΑΝΑΝΕΩΣΗΣ πήρε την πρωτοβουλία για μια συστηματική εργασία στη Σίφνο – στο πλαίσιο της συνολικότερης δουλειάς της σε διάφορες περιοχές – πάνω σε θέματα βιώσιμης γεωργίας, διατήρησης των τοπικών ποικιλιών σπόρων και δέντρων, διατήρησης και αποκατάστασης του εκτεταμένου δικτύου ξερολιθιάς αλλά και εξειδίκευσης της κλιματικής και πράσινης στρατηγικής σε επίπεδο νησιού.
– Επεξεργάστηκε, μέσα από διάλογο, ένα Πράσινο Κοινωνικό Σχέδιο για τη Σίφνο,
– Οργάνωσε εργαστήρια και ημερίδες – με τη συμμετοχή και φορέων και ατόμων από το νησί, αλλά και από διάφορα άλλα νησιά και μικρές περιοχές της Μεσογείου, για τη βιώσιμη διαχείριση των φυσικών πόρων (νερό, έδαφος, βιοποικιλότητα, ποικιλίες ειδών κλπ).
– Οργάνωσε εργαστήριο κατασκευής και αποκατάστασης ξερολιθιάς και συνέδριο με συμμετοχή εκπροσώπων από άλλα νησιά των κυκλάδων
– Συνεργάστηκε με το διεθνές Δίκτυο Μικρών Νησιών SMILO μια σειρά παρεμβάσεων και δραστηριοτήτων
Οι ξερολιθιές έχουν ιδιαίτερη σημασία όχι μόνο για το τοπικό περιβάλλον, τον πολιτισμό και τη γεωργία αλλά και για την προστασία των ανθρώπων απέναντι στα ακραία καιρικά φαινόμενα αλλά και την προστασία του κλίματος. Για το λόγο αυτό γίνεται από τον ΑΝΕΜΟ ΑΝΑΝΕΩΣΗΣ – σε συνεργασία με διάφορους φορείς και ανθρώπους του νησιού – εδώ και κάποια χρόνια μια συστηματική προσπάθεια ανάδειξης του ρόλου του δικτύου ξερολιθιάς για την προστασία του εδάφους, τον εμπλουτισμό του υπόγειου υδροφόρου ορίζοντα, την βιοποικιλότητα και την άμυνα απέναντι στα ακραία καιρικά φαινόμενα αλλά και την συμβολή του συστήματος εδάφους – βιοποικιλότητας – καλλιέργειας – ξερολιθιάς στην δέσμευση αερίων του θερμοκηπίου από την ατμόσφαιρα.Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στην πολιτιστική αξία της ξερολιθιάς αλλά και των τεχνικών γύρω από την ξερολιθιά και για τον σκοπό αυτό έχουν οργανωθεί εργαστήρια αποκατάστασης με τοπικούς τεχνήτες με τη συμμετοχή πολλών ενδιαφερόμενων από πολλές περιοχές, ημερίδες, εκδηλώσεις, προβολές ταινιών και ανταλλαγή καλών πρακτικών με συμμετοχή εκπροσώπων και άλλων νησιών.
Σε συνέχεια πρωτοβουλιών στο παρελθόν (καταγραφή πιθανών τοπικών – παραδοσιακών ειδών ζώων (πχ ντόπια αγελάδα Κέας, πρόβατα κλπ), ο ΑΝΕΜΟΣ ΑΝΑΝΕΩΣΗΣ εστίασε τα τελευταία χρόνια ιδιαίτερα στην συγκέντρωση πληροφοριών για σοφές γεωργικές πρακτικές αλλά και στη συλλογή τοπικών παραδοσιακών ειδών σπόρων και δέντρων.
Για το σκοπό αυτό, προσκάλεσε τον ιδιαίτερα ευαισθητοποιημένο εξειδικευμένο γεωπόνο σε αυτά τα θέματα Ροίκο Θανόπουλο, καλύπτοντας τα έξοδα μεταφοράς και διαμονής του, ενώ δεν υπήρξε αμοιβή εργασίας για τον ίδιο για μια σειρά καταγραφών και συλλογών. Καταγράψαμε σπόρους και πρακτικές, ενώ έγινε αναζήτηση και συλλογή δεκάδων τοπικών ποικιλιών, ενώ ο Ροίκος Θανόπουλος συνομίλησε με πάνω από 30 σιφνιούς και σιφνιές. Έγιναν από τον Νίκο Χρυσόγελο και ηχογραφήσεις καλών πρακτικών των γεωργών της Σίφνου, για να μην χάνονται οι προφορικές μαρτυρίες. 
Η πιο πρόσφατη δραστηριότητα, είναι η εκδήλωση με θέμα “Τοπικοί σπόροι και ξερολιθιές: η σημασία τους για την καλλιέργεια, την τροφή, το περιβάλλον, την προστασία του κλίματος και τον πολιτισμό” που διοργάνωθηκε από την Κοιν.Σ.Επ “ΑΝΕΜΟΣ ΑΝΑΝΕΩΣΗΣ” στη Σίφνο την Κυριακή 3 Μαϊου. Οι κεντρικές ενότητες της εκδήλωσης ήταν:
– Παραδοσιακοί σπόροι, η σημασία τους για την καλλιέργεια και την παραγωγή τροφίμων στη Σίφνο, αλλά και για το περιβάλλον, τον πολιτισμό και την κλιματική πολιτική – απολογισμός της μέχρι τώρα δραστηριότητας, αποτελέσματα.
– Προστασία και αποκατάσταση ξερολιθιών: ο ρόλος και η σημασία τους για τον πολιτισμό, τη γεωργία, το περιβάλλον, το νερό και την κλιματική στρατηγική (προστασία κλίματος, άμυνα απέναντι στα ακραία καιρικά φαινόμενα)
Ομιλητές/ομιλήτριες ήταν οι:
– Ροίκος Θανόπουλος, γεωπόνος: “Αποτελέσματα έρευνας για τις παραδοσιακές ποικιλίες στη Σίφνο- σκέψεις για την αξιοποίησή τους”
– Νίκος Χρυσόγελος, πρόεδρος ΔΕ “ΑΝΕΜΟΣ ΑΝΑΝΕΩΣΗΣ”, Εντεταλμένος Σύμβουλος Κλιματικού Συμφώνου Δήμου Αθηναίων, τ ευρωβουλευτής
– Κωνσταντίνα Σιούντρη, Αν. Προϊσταμένη Υπηρεσίας Προστασίας και έργων Νεωτέρων Μνημείων Αττικής – Α. Στερεάς, και Κυκλάδων του Υπουργείου Πολιτισμού
– Ελένη Τζιρτζιλάκη, Νομαδική αρχιτεκτονική
– Νίκος Μπελιός,
ενώ παρεμβάσεις έγιναν και από τοπικούς γεωργούς.
Ο Νίκος Χρυσόγελος, τόνισε: “Σκοπός αυτός της έρευνας – που θα συνεχιστεί – είναι η διάσωση και μακροχρόνια καλλιέργεια των Σιφνέικων ποικιλιών και γεωργικών πρακτικών σε μια κρίσιμη στιγμή κατά την οποία ο αγροτικός τομέας δοκιμάζεται και στα νησιά και ευρύτερα αλλά και βρισκόμαστε μπροστά σε μια σειρά προκλήσεων, όπως διατροφική ασφάλεια, κλιματική κρίση και αλλαγές στο μοντέλο διατροφής. Πέρα από τη μεγάλη αξία της προστασίας και διατήρησης – χρήσης των σπόρων για τη γεωργία και το περιβάλλον, είναι ιδιαίτερα μεγάλη η προσπάθεια ανάδειξης της πολιτιστικής διάστασης γεωργικών πρακτικών και τοπικών ειδών που συνδέονται με την μακροχρόνια ιστορία της τοπικής κοινωνίας.
Με δεδομένο μάλιστα ότι πολλοί παραδοσιακοί γεωργοί χάνονται – και μαζί τους πολύτιμη γνώση και εμπειρία – η καταγραφή καλών πρακτικών και η μακροχρόνια διατήρηση – καλλιέργεια και ανάδειξή τοπικών ποικιλιών είναι μια ευκαιρία για μια γεωργία με μέλλον στη Σίφνο, ίσως στο πλαίσιο μιας ολοκληρωμένης στρατηγικής για την ευρύτερη σιφνέικη οικονομία που λαμβάνει υπόψη και την κλιματική κρίση, με ότι προβλήματα αλλά και ευκαιρίες (για αλλαγές) προκαλεί. Λόγω της μοναδικότητάς τους στην ποιότητα, της πιθανόν καλύτερης ανθεκτικότητάς τους – λόγω  προσαρμογής τους στο τοπικό κλίμα και στις περιβαλλοντικές και καιρικές συνθήκες του νησιού – απέναντι στις επιταχυνόμενες κλιματικές αλλαγές και της καλύτερης ανταπόκρισής τους στις νέες διατροφικές μας επιλογές μπορεί να ενισχυθεί σημαντικά η χρήση τους τόσο στην οικογενειακή κουζίνα όσο και στον τομέα της εστίασης και του τουρισμού.  Η πολιτιστική και γενετική σημασία τους είναι υψηλή.
Η βιώσιμη καλλιέργεια τοπικών ποικιλιών σπόρων και δέντρων αλλά και η μακροχρόνια συντήρηση των ξερολιθιών μπορεί επίσης να συνδεθούν με μια ολοκληρωμένη κλιματική πολιτική, που πέρα από την αλλαγή του ενεργειακού μοντέλου αναγνωρίζει την ανάγκη ενίσχυσης της υγείας του εδάφους, της βιοποικιλότητας, της άμυνας απεναντι στα ακραία φαινόμενα με λύσεις που βασίζονται στη φύση (όπως οι ξερολιθιές) καθώς και της καλλιέργειας ειδών που αφαιρούν από την ατμόσφαιρα αέρια που συμβάλλουν στην αλλαγή του κλίματος – όπως πχ η καλλιέργεια της ελιάς συμβάλλει στην μεγαλύτερη – σε σχέση με άλλα είδη – δέσμευση διοξειδίου του άνθρακα από την ατμόσφαιρα, ενώ η καλλιέργεια οσπρίων συμβάλλει στην δέσμευση από την ατμόσφαιρα οξειδίων του αζώτου (που μετατρέπεται σε χρήσιμο για το έδαφος άζωτο).
Η σύνδεση της καλλιέργειας τοπικών ειδών (και η αξιοποίησής τους για διατροφή και παραγωγή γενικότερα προϊόντων υψηλής αξίας) καθώς και του σημαντικού ρόλου της ξερολιθιάς με μια στρατηγική για το κλίμα μπορεί να συνεισφέρει  και σε συμπληρωματικά εισοδήματα για τους γεωργούς αλλά και για άλλα επαγγέλματα, ώστε να είναι και οικονομικά βιώσιμη η δραστηριότητα. Ιδιαίτερα σε περιοχές, όπως τα τουριστικά νησιά, όπου ο τουρισμός και τα έσοδα από τον τουρισμό λειτουργούν ανταγωνιστικά – για λόγους οικονομικής απόδοσης – ως προς οποιαδήποτε άλλη δραστηριότητα σήμερα. Αυτό όμως απαιτεί καλή γνώση των πολιτικών, συνεργασία με φορείς και συντονισμένη παρέμβαση σε εθνικό και ευρωπαϊκό επίπεδο για αξιοποίηση υπαρχόντων χρηματο-οικονομικών εργαλείων από την Κοινή Αγροτική Πολιτική, την Κλιματική Στρατηγική και την Ευρωπαϊκή Πράσινη Συμφωνία, τα ETS κλπ
Ο Ροίκος Θανόπουλος, γεωπόνος, επισήμανε ότι “Οι ποικιλίες των αγροτών, δηλαδή αυτές που δημιούργησαν οι αγρότες στο διάβα των αιώνων σε αλληλεπίδραση με τη φύση, κινδυνεύουν να χαθούν οριστικά. Η αλλαγές στη γεωργία με την εντατικοποίηση, στα καταναλωτικά πρότυπα, την εγκατάλειψη της υπαίθρου, μετακύ των άλλων, γίνονται αιτίες απώλειας των τοπικών ποικιλιών. Γι’ αυτό με πρωτοβουλία του “Άνεμου Ανανέωσης” οργανώθηκε μια συστηματική εξερεύνηση στη Σίφνο για την καταγραφή και συλλογή σπόρων τοπικών ποικιλιών σε συμμετοχή του συνεργάτη της Τράπεζας Διατήρησης Γενετικού Υλικού γεωπόνου Ροίκου Θανόπουλου χωρίς κάποια χρηματοδότηση. Μέχρι τώρα έχουν γίνει τρεις αποστολές και έχουν γίνει συναντήσεις και συζητήσεις με 32 Σιφνιές και Σιφνιούς. Παράλληλα συγκεντρώθηκαν συνολικά 117 δείγματα από 30 διαφορετικά γεωργικά είδη. Τα 117 δειγμάτα κατανεμήθηκαν σε σιτηρά (6), όσπρια (38), κτηνοτροφικά φυτά (3), κηπευτικά (65) και διάφορα άλλα (5). Άξια αναφοράς είναι το στάρι, το ρεβίθι, το λαθούρι, το συουσάμι, ο ήλιος και ο μεγάλος αριθμός κηπευτικών. Το νησί είχε δύο είδη για την παρασκευή της φάβας, από λαθούρι και άφκο. Το πρώτο έχει βρεθεί ενώ το δεύτερο αναζητείται. Τα δείγματα φυλάσσονται στον ψυκτικό θάλαμο της Τράπεζας Διατήρησης Γενετικού Υλικού στη Θεσσαλονίκη. Ενδιαφέρον επίσης παρουσιάζει η καταγραφή ονόματων ποικιλιών συκιάς και αμπέλου που ανέρχονται σε 10 και 16 αντίστοιχα. Με τις σημερινές συνθήκες διατροφικής κρίσης και ασφάλειας ο ρόλος των τοπικών ποικιλιών θα πρέπει να επανεκτιμηθεί και να γίνουν ενέργειες για την διάσωση και σξιοποίηση τους. Οι τοπικές ποικλιές διατηρούν τα ποιοτικά τους χαρακτηριστικά σε άρωμα και γεύση ενώ απαιτούν λιγότερο
νερό και λίπασμα σε σχέση με τις εμπορικές ποικιλίες. Η καλλιέργεια τους για οικογενειακά κατανάλωση και εμπορική διάθεση, όπως συμβαίνει σε άλλες περιοχές, είναι εφικτό και για τη Σίφνο. Οι Σιφνιές και οι Σιφνιοί πρέπει να νιώθουν περήφανοι που τις διατηρούν και να σκεφτούν πως θα οργανώσουν την διάσωση και διάδοση τους στο νησί. Η έρευνα θα συνεχιστεί“.

Στην ομιλία της η Κωνσταντίνα Σιούντρη, Αν. Προϊσταμένη Υπηρεσίας Προστασίας και έργων Νεωτέρων Μνημείων Αττικής – Α. Στερεάς, και Κυκλάδων του Υπουργείου Πολιτισμού, τόνισε “τον ρόλο των ξερολιθιών και των αγροτικών αναβαθμίδων της Σίφνου ως στοιχείων πολιτιστικής κληρονομιάς, περιβαλλοντικής προστασίας και βιώσιμης διαχείρισης του τοπίου. Τόνισε ότι οι αναβαθμίδες δεν αποτελούν μόνο κατάλοιπα της παραδοσιακής αγροτικής δραστηριότητας, αλλά ένα διαχρονικό σύστημα συγκράτησης εδάφους και υδάτων, προστασίας από τη διάβρωση και περιορισμού πλημμυρικών φαινομένων. Παρουσιάσε παραδείγματα από άλλες ευρωπαϊκές χώρες, όπως η Ιρλανδία, η Ιταλία και η Ισπανία, όπου η αποκατάσταση ξερολιθικών κατασκευών χρηματοδοτείται μέσω ευρωπαϊκών και εθνικών προγραμμάτων. Επισημάνθηκε ότι στην Ελλάδα, παρά την αναγνώριση της τέχνης της ξερολιθιάς από την UNESCO, δεν υφίσταται ακόμη οργανωμένο εθνικό πρόγραμμα καταγραφής, προστασίας και αποκατάστασης των σχετικών δικτύων τοπίου. Πρότεινε την δημιουργία πιλοτικού μητρώου ξερολιθικών διαμορφώσεων στη Σίφνο, αξιοποίηση ευρωπαϊκών χρηματοδοτικών εργαλείων και ενίσχυση της εκπαίδευσης εξειδικευμένων τεχνιτών. Υπογραμμίστηκε τέλος ότι η προστασία των ξερολιθιών δεν αφορά μόνο τη διατήρηση της ιστορικής φυσιογνωμίας του νησιωτικού τοπίου, αλλά συνδέεται άμεσα με την ανθεκτικότητα του νησιού απέναντι στην κλιματική αλλαγή και τη βιώσιμη χωρική ανάπτυξη”.

Ο Νίκος Μπελιός, αναφέρθηκε στον Πρωτογενή Τομέα Παραγωγής στην Ελλάδα, και επισήμανε ότι “εδώ και πολλά χρόνια, είναι υπό διωγμόν. Η Συμφωνία Mercosur είναι απλώς η Ταφόπλακα κάθε ελπίδας για τον Πρωτογενή Τομέα. Η Σίφνος, με τις ιδιαίτερες δυσκολίες της, έχει μόνο προβλήματα και κανείς δεν θέλει ούτε και μπορεί να δώσει λύσεις. Ορεινό ανάγλυφο, μικροί κλήροι, υψηλό κόστος μεταφοράς από και προς, μικρή παραγωγή και χωρίς προοπτική τυποποίησης. Όλα αυτά θα μπορούσαν να είναι συγκριτικά πλεονεκτήματα. Βιολογικά, Πεντανόστιμα, Αγνά, χωρίς πολλά παιχνίδια με την χημεία και την βιολογία. Ήταν και είναι η βάση για την Ανάδειξη της Σίφνου σε γαστριμαργικό Παράδεισο. Οι επιθετικές Τουριστικές Επενδύσεις στη Σίφνο στερούν από τον Παραγωγό τον Ζωτικό του Χώρο. Αυτές οι τεράστιες τουριστικές μονάδες, τεράστιες σε σχέση με το Μέτρο που ήταν πάντα ο κανόνας στη Σίφνο, με τις γεωτρήσεις τους στερούν το πολύτιμο υπόγειο νερό από κάθε πλάσμα, ζώο ή φυτό. Οι νέοι στη Σίφνο δεν έχουν την δύναμη και την διάθεση να ασχοληθούν σοβαρά με τον Πρωτογενή Τομέα”.

Η Ελένη Τζιρτζιλάκη, Νομαδική Αρχιτεκτονική αναφέρθηκε στους  “Σπόρου στον ντορβά και αγροτικό τοπίο”. “Υπάρχουν ακόμη σπόροι για να μαζευτούν και χώρος στο βασίλειο των άστρων” αναφέρεται αρχικά στην Ούρσουλα Λε Γκεν και στη θεωρία του σακιδίου, ότι το πρώτο εργαλείο πολιτισμού ήταν ενας υποδοχέας, μάρσιπος, ντορβάς στον οποίο αποθήκευαν λίγους σπόρους απαραίτητους. Στις Ινδίες γυναίκες όπως η Βαντάνα Σίβα δίνουν μεγάλο αγώνα για τους σπόρους. Στη Σίφνο απο τις πρώτες κοινωνίες υπάρχει ανεπτυγμένη γεωργία και στο Φρούδι της Μπαρώνας μαζι με τα γεωργικά λίθινα εργαλεία βρήκαν σπόρους. Για να συντηρηθούν οι ξερολιθιές, τα μονοπάτια και γενικότερα το αγροτικό τοπίο χρειάζεται να υπάρξει γεωργία. Χρειάζεται να αλλάξει η νοοτροπία της μόνης αναπτυξης του τουρισμού. Είναι άμεση η σύνδεση του αγροτικού τοπίου, της γεωργίας και των παραδοσιακών ποικιλιών. Καλλιεργώ τη γη, καλλιεργώ τον πολιτισμό. Οι άνθρωποι που φυλάσσουν τους σπόρους είναι οι θεματοφυλακες του πολιτισμού  και του τόπου. Υπάρχουν στη Σίφνο αρκετοί άνθρωποι που φυλάσσουν σπόρους, που τους διατηρούν και τους καλλιεργούν.  Αποτελούν ενα δίκτυο φροντίδας. Εδώ και τρία χρόνια γίνεται η συλλογή σπόρων από μια ομάδα μαζί με τον Ροίκο Θανόπουλο. Η συλλογή  των σπόρων  γίνεται μαζί με την συλλογή ιστοριών από τους ανθρώπους. Εϊναι ένας άλλος τρόπος να σκεφτούμε το τοπίο, καθώς η φροντίδα έχει σχέση με τον τόπο και διασχίζει τον χρόνο”. Η εισήγησή της αναφέρθηκε – όπως τόνισε – στην αγρότισσα ποιήτρια Φλώρα Πατριάρχη, στον Αποστόλη Γεωργούλη, στην Φλώρα Λεμπέση και στον πατέρα του Λουμίδη που καλλιεργούσε στο Ανω Πετάλι”.

 

Απρ 28 2026
0

Εκδήλωση στη Σίφνο, 3 Μάη, ώρα 11.00: Τοπικοί σπόροι και ξερολιθιές, η σημασία τους για γεωργία, τροφή, πολιτισμό, κλίμα

By | Δράσεις | No Comments
Εκδήλωση την Κυριακή 3 Μαϊου, ώρα 11.00 στο Πολιτιστικό Κέντρο “Μαριάνθη Σίμου” στον Αρτεμώνα Σίφνου διοργανώνει ο Άνεμος Ανανέωσης με τη συνεργασία του Δήμου Σίφνου, με θέμα “Τοπικοί σπόροι και ξερολιθιές: η σημασία τους για την καλλιέργεια, την τροφή, το περιβάλλον, την προστασία του κλίματος και τον πολιτισμό”.
Κεντρικές ενότητες.
– Παραδοσιακοί σπόροι, η σημασία τους για την καλλιέργεια και την παραγωγή τροφίμων στη Σίφνο, αλλά και για το περιβάλλον, τον πολιτισμό και την κλιματική πολιτική

– Προστασία και αποκατάσταση ξερολιθιών: ο ρόλος και η σημασία τους για τον πολιτισμό, τη γεωργία, το περιβάλλον, το νερό και την κλιματική στρατηγική (προστασία κλίματος, άμυνα απέναντι στα ακραία καιρικά φαινόμενα)

Ομιλητές/ομιλήτριες:
– Ροίκος Θανόπουλος, γεωπόνος: “Αποτελέσματα έρευνας για τις παραδοσιακές ποικιλίες στη Σίφνο- σκέψεις για την αξιοποίησή τους”
– Νίκος Χρυσόγελος, πρόεδρος ΔΕ “ΑΝΕΜΟΣ ΑΝΑΝΕΩΣΗΣ”, Εντεταλμένος Σύμβουλος Κλιματικού Συμφώνου Δήμου Αθηναίων
– Κωνσταντίνα Σιούντρη, Αν. Προϊσταμένη Υπηρεσίας Προστασίας και έργων Νεωτέρων Μνημείων Αττικής – Α. Στερεάς, και Κυκλάδων του Υπουργείου Πολιτισμού
– Ελένη Τζιρτζιλάκη. Νομαδική αρχιτεκτονική
– Νίκος Μπελλιός
Παρεμβάσεις από τοπικούς γεωργούς, φορείς και τεχνίτες ξερολιθιάς

Εδώ και τρία χρόνια η Κοιν.Σ.Επ. ΑΝΕΜΟΣ ΑΝΑΝΕΩΣΗΣ πήρε την πρωτοβουλία να καταγραφούν οι παραδοσιακές τοπικές ποικιλίες και παράλληλα να γίνει αναζήτηση και συλλογή σπόρων, μέσω τοπικής έρευνας στη Σίφνο, ενώ έγιναν και ηχογραφήσεις καλών πρακτικών των γεωργών της Σίφνου.

Σκοπός αυτός της έρευνας είναι η διάσωση των Σιφνέικων ποικιλιών και γεωργικών πρακτικών σε μια κρίσιμη στιγμή κατά την οποία ο αγροτικός τομέας δοκιμάζεται και στα νησιά και ευρύτερα αλλά και βρισκόμαστε μπροστά σε μια σειρά προκλήσεων, όπως διατροφική ασφάλεια, κλιματική κρίση και αλλαγές στο μοντέλο διατροφής. Πέρα από τη μεγάλη αξία της προστασίας και διατήρησης – χρήσης των σπόρων για τη γεωργία και το περιβάλλον, είναι ιδιαίτερα μεγάλη και η προσπάθεια ανάδειξης της πολιτιστικής διάστασης γεωργικών πρακτικών και τοπικών ειδών που συνδέονται με την μακροχρόνια ιστορία της τοπικής κοινωνίας.

Η καταγραφή, μακροχρόνια διατήρηση – καλλιέργεια και ανάδειξή τους είναι μια ευκαιρία για μια γεωργία με μέλλον στη Σίφνο αλλά και στο πλαίσιο μιας ολοκληρωμένης στρατηγικής για την ευρύτερη σιφνέικη οικονομία. Λόγω της μοναδικότητάς τους στην ποιότητα, της πιθανόν καλύτερης ανθεκτικότητάς τους απέναντι στις επιταχυνόμενες κλιματικές αλλαγές και της καλύτερης ανταπόκρισής τους στις νέες διατροφικές μας επιλογές μπορεί να ενισχυθεί σημαντικά η χρήση τους τόσο στην οικογενειακή κουζίνα όσο και στον τομέα της εστίασης και του τουρισμού. Εξάλλου, η πολιτιστική σημασία τους είναι υψηλή.

Για αυτό η Κοιν.Σ.Επ. ΑΝΕΜΟΣ ΑΝΑΝΕΩΣΗΣ προσκάλεσε τον εξειδικευμένο γεωπόνο σε αυτά τα θέματα Ροίκο Θανόπουλο καλύπτοντας τα έξοδα μεταφοράς και διαμονής του, ενώ δεν υπήρξε αμοιβή εργασίας για τον ίδιο για μια σειρά καταγραφών και συλλογών. Καταγράψαμε σπόρους και πρακτικές, ενώ έγινε συλλογή δεκάδων τοπικών ποικιλιών.

Στην τελευταία επίσκεψη ο Ροικος Θανόπουλος συνεργάστηκε συστηματικά και με την Ελένη Τζιρτζιλάκη από τη Νομαδική Αρχιτεκτονική (nomadikiarxitektoniki) και την Evemar Lopez για τη συλλογή σπόρων.

Μετά από τρεις επισκέψεις στη Σίφνο τα αποτελέσματα της έρευνας και καταγραφής είναι ιδιαίτερα ενθαρρυντικά. Συλλέχτηκαν πολλά δείγματα σπόρων, μεταξύ των οποίων

  • το λαθούρι από το οποίο παρασκευάζεται η Σιφνέικη φάβα,
  • το μαυρομάτικο φασόλι (που είναι καφεμάτικο),
  • το φημισμένο ρεβίθι,
  • το σπάνιο σουσάμι και, βέβαια
  • το πολύ σπάνιο στάρι.

Αντίστοιχος πλούτος υπάρχει στα οπωροφόρα (πχ συκιά) και στο αμπέλι.

Η Κοιν.Σ.Επ. ΑΝΕΜΟΣ ΑΝΑΝΕΩΣΗΣ σε συνεργασία με τη Νομαδική Αρχιτεκτονική διοργανώνει λοιπόν την εκδήλωση «απολογισμού», όπου ο Ρ. Θανόπουλος θα παρουσιάσει τα αποτελέσματα της μέχρι τώρα έρευνας και θα γίνει συζήτηση για τα επόμενα βήματα.

Επίσης οι ξερολιθιές έχουν ιδιαίτερη σημασία όχι μόνο για το τοπικό περιβάλλον, τον πολιτισμό και τη γεωργία αλλά και για την προστασία των ανθρώπων απέναντι στα ακραία καιρικά φαινόμενα αλλά και την προστασία του κλίματος. Για το λόγο αυτό γίνεται από τον ΑΝΕΜΟ ΑΝΑΝΕΩΣΗΣ – σε συνεργασία με διάφορους φορείς και ανθρώπους του νησιού – εδώ και κάποια χρόνια μια συστηματική προσπάθεια ανάδειξης του ρόλου του δικτύου ξερολιθιάς για την προστασία του εδάφους, τον εμπλουτισμό του υπόγειου υδροφόρου ορίζοντα, την βιοποικιλότητα και την άμυνα απέναντι στα ακραία καιρικά φαινόμενα αλλά και την συμβολή του συστήματος εδάφους – βιοποικιλότητας – καλλιέργειας – ξερολιθιάς στην δέσμευση αερίων του θερμοκηπίου από την ατμόσφαιρα (ιδιαίτερα διοξειδίου του άνθρακα πχ μέσω της καλλιέργειας ελιάς, και οξειδίων του αζώτου μέσω της καλλιέργειας οσπρίων).

Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στην πολιτιστική αξία της ξερολιθιάς αλλά  και των τεχνικών γύρω από την ξερολιθιά και για τον σκοπό αυτό έχουν οργανωθεί εργαστήρια αποκατάστασης με τοπικούς τεχνήτες με τη συμμετοχή πολλών ενδιαφερόμενων από πολλές περιοχές, ημερίδες, εκδηλώσεις, προβολές ταινιών και ανταλλαγή καλών πρακτικών με συμμετοχή εκπροσώπων και άλλων νησιών.

Απρ 28 2026
0

Πρόγραμμα Ε-LoCUM: Δημοκρατική κι ενεργή συμμετοχή των νέων στα κοινά

By | Δράσεις | No Comments
Τι είναι το έργο E-LoCUM
Το έργο E-Locum – Local Compacts of the United Mates of Europe στοχεύει στην ενίσχυση της δημοκρατικής και ενεργού συμμετοχής στα κοινά των νέων ηλικίας 15-25 ετών, ιδιαίτερα σε θέματα πολιτικής που σχετίζονται με τη μετανάστευση. Οι δραστηριότητες του έργου στοχεύουν στο να τους επιτρέψουν να αναδιαμορφώσουν τη δυναμική της μετανάστευσης και να συνδημιουργήσουν νέες αφηγήσεις που αμφισβητούν τα στερεότυπα και διαμορφώνουν την κοινή αντίληψη.
Ενθαρρύνοντας την κριτική εμπλοκή σε αυτά τα ζητήματα, το E-LoCUM επιδιώκει να ενδυναμώσει τους νέους και τις νέες ως ενημερωμένους και ενεργούς παράγοντες που συμβάλλουν στην κοινωνική αλλαγή.
Υλοποιημένο σε τέσσερις ευρωπαϊκές περιοχές κατά μήκος της Βαλκανικής οδού – Ιταλία, Σλοβενία, Ρουμανία και Ελλάδα – το έργο έχει εμπλέξει ενεργά νέους και νέες, συμπεριλαμβανομένων εκείνων με μεταναστευτικό υπόβαθρο, σε συμμετοχικές διαδικασίες που προωθούν την ένταξη των μεταναστών και ενισχύουν τη συμμετοχή των πολιτών στα κοινά.
Το E-LoCUM (https://e-locum.eu/) είναι ένα έργο που συγχρηματοδοτείται από την Ευρωπαϊκή Ένωση μέσω της Ιταλικής Εθνικής Υπηρεσίας για τη Νεολαία στο πλαίσιο του Προγράμματος Erasmus+.
Στο έργο συμμετέχουν πολλοί φορείς και δίκτυα, κυρίως από το χώρο της Κοινωνικής και Αλληλέγγυας Οικονομίας, όπως ο Άνεμος Ανανέωσης, το Organizatia Institutul Bucovina (Ρουμανία), οι Društvo Humanitas (Σλοβενία),  το Δίκτυο Πόλεων και Περιφερειών για την Κοινωνική Οικονομία – REVES aisbl (European Network of Cities & Regions for the Social Economy), το δίκτυο Κοινωνικές Επιχειρήσεις  (Social Firms Europe CEFEC) και το δίκτυο συνεταιρισμών Consorzio Vives Codess Fvg Coop. Sociale FAI onlus, (Ιταλία), που είναι και ο Συντονιστής εταίρος.

Ένας απολογισμός του έργου που οδεύει προς την ολοκλήρωσή του

Το έργο E-LOCUM (2024–2026) δεν ήταν απλώς μια ακολουθία δραστηριοτήτων, αλλά ένα δομημένο ταξίδι που στόχευε να μεταμορφώσει τον τρόπο με τον οποίο οι νέοι και οι νέες κατανοούν και ασχολούνται με τη μετανάστευση. Σε μια εποχή που ο δημόσιος διάλογος συχνά διαμορφώνεται από παραπληροφόρηση και πόλωση, το έργο δημιούργησε χώρους όπου οι νέοι και οι νέες μπορούσαν να αναλογιστούν, να αμφισβητήσουν και να συνδημιουργήσουν εναλλακτικές αφηγήσεις. Η προσέγγιση συνδύαζε τη μάθηση, τη συμμετοχή και τον διάλογο, μεταβαίνοντας σταδιακά από την ευαισθητοποίηση στη δράση.

Μέσω διασυνδεδεμένων δραστηριοτήτων, οι συμμετέχοντες/ουσες όχι μόνο απέκτησαν γνώσεις, αλλά ανέπτυξαν και την αυτοπεποίθηση και την ικανότητα να συμβάλλουν ενεργά σε συζητήσεις σχετικά με τη μετανάστευση, την ένταξη και τη δημοκρατική συμμετοχή. Το έργο κορυφώθηκε με τη συνδημιουργία ενός Τοπικού Συμφώνου Νέων, αποδεικνύοντας ότι οι νέοι μπορούν να μετατραπούν από παθητικοί παρατηρητές σε ενεργούς συντελεστές στη διαμόρφωση πιο συμπεριληπτικών κοινωνιών.

1. Η ιστορία του έργου

Το E-LOCUM σχεδιάστηκε ως μια διαδικασία και όχι ως ένα σύνολο μεμονωμένων παρεμβάσεων. Κάθε δραστηριότητα βασιζόταν στην προηγούμενη, δημιουργώντας μια συνεχή μαθησιακή πορεία.

Το έργο ξεκίνησε ενισχύοντας τις ικανότητες των επαγγελματιών, διασφαλίζοντας ότι όσοι/όσες εργάζονται με νέους και νέες θα είχαν τα εργαλεία και την κατανόηση που χρειάζονταν για να διευκολύνουν την ουσιαστική συμμετοχή. Στη συνέχεια, προχώρησε στην άμεση εργασία με νέους και νέες, εστιάζοντας στην κριτική σκέψη και τον γραμματισμό στα μέσα ενημέρωσης, προτού επεκταθεί σε ευρύτερες δραστηριότητες ευαισθητοποίησης .

Η πιο σημαντική αλλαγή ήρθε με τις ομάδες εστίασης, όπου οι συμμετέχοντες/ουσες προσκλήθηκαν όχι μόνο να μάθουν, αλλά και να συνδημιουργήσουν. Αυτό σηματοδότησε μια μετάβαση από την εκπαίδευση στη συμμετοχή και, τελικά, στη συνεισφορά. Οι τελικές εκδηλώσεις έφεραν αυτά τα αποτελέσματα σε διάλογο με τους φορείς και τα ενδιαφερόμενα μέρη, διασφαλίζοντας την προβολή και τον αντίκτυπο.

2. Δραστηριότητες ως Ταξίδι

Οι δραστηριότητες του έργου μπορούν να θεωρηθούν ως ένα ταξίδι με διαφορετικές φάσεις.

Ξεκίνησε με την Εκπαίδευση Πολλαπλασιαστών στην Αθήνα (Δεκέμβριος 2024 – Φεβρουάριος 2025), όπου οι επαγγελματίες εξερεύνησαν τις ευρωπαϊκές αξίες, την ένταξη και τις προκλήσεις της παραπληροφόρησης. Αυτή η φάση διασφάλισε ότι τα θεμέλια του έργου ήταν ισχυρά και βιώσιμα.

Η Εκπαίδευση για Νέους και Νέες (Ιούλιος 2025) έφερε αυτά τα θέματα απευθείας στους/στις νέους/νέες, χρησιμοποιώντας διαδραστικές και βιωματικές μεθόδους. Οι συμμετέχοντες/ουσες ασχολήθηκαν με πραγματικά παραδείγματα παραπληροφόρησης και ανέπτυξαν πρακτικές δεξιότητες για να τα αναλύσουν και να τα αμφισβητήσουν.

Τα Εργαστήρια Ευαισθητοποίησης (Νοέμβριος 2025 – Φεβρουάριος 2026) διεύρυναν την εμβέλεια του έργου, εμπλέκοντας πάνω από 100 νέους, συμπεριλαμβανομένων μαθητών. Μια σημαντική στιγμή εδώ ήταν η συμμετοχή συμμετεχόντων/ουσών από προηγούμενες δραστηριότητες, οι οποίοι/ες μοιράστηκαν τις εμπειρίες τους και ενίσχυσαν τη διάσταση της μάθησης από ομοτίμους.

Οι Ομάδες Εστίασης (Σεπτέμβριος – Οκτώβριος 2025) αντιπροσώπευαν τον πυρήνα του έργου. Η ίδια ομάδα συμμετεχόντων/ουσών συνεργάστηκε με την πάροδο του χρόνου, οικοδομώντας εμπιστοσύνη και αίσθημα ευθύνης και, τελικά, συνδημιουργώντας το Τοπικό Σύμφωνο Νέων.

Παράλληλα με αυτό, η Διεθνής Κατασκήνωση Νέων στην Αθήνα (Απρίλιος 2025) δημιούργησε μια ισχυρή διαπολιτισμική διάσταση, επιτρέποντας σε συμμετέχοντες/ουσες από διαφορετικές χώρες να συνδεθούν, να μοιραστούν εμπειρίες και να αναπτύξουν ενσυναίσθηση.

Το Διασυνοριακό Εργαστήριο στη Γκορίτσια (Οκτώβριος 2025) εισήγαγε ένα νέο επίπεδο εμπλοκής, φέρνοντας τους νέους σε διάλογο με θεσμούς και ενδιαφερόμενους φορείς.

Τέλος, η Εκδήλωση των Βρυξελλών (Ιανουάριος 2026) διασφάλισε ότι τα αποτελέσματα του έργου έφτασαν σε ευρωπαϊκό επίπεδο, συνδέοντας τις φωνές των νέων με συζητήσεις πολιτικής.

3. Τι άλλαξε

Ο αντίκτυπος του έργου μπορεί να γίνει κατανοητός όχι μόνο με βάση τους αριθμούς, αλλά και με βάση την αλλαγή. Οι νέοι ανέπτυξαν την ικανότητα να αναλύουν κριτικά τις πληροφορίες , να αμφισβητούν κυρίαρχες αφηγήσεις και να εκφράζουν τις απόψεις τους με αυτοπεποίθηση . Μετάβαση από την παθητική κατανάλωση πληροφοριών στην ενεργή συμμετοχή .

Οι επαγγελματίες ενίσχυσαν την ικανότητά τους να διευκολύνουν περιβάλλοντα μάθησης χωρίς αποκλεισμούς και να αντιμετωπίζουν σύνθετα θέματα όπως η μετανάστευση και η παραπληροφόρηση.

Ίσως το πιο σημαντικό είναι ότι το έργο δημιούργησε συνδέσεις : μεταξύ νέων από διαφορετικά υπόβαθρα, μεταξύ νέων και ιδρυμάτων, και μεταξύ της μάθησης και της εφαρμογής στον πραγματικό κόσμο.

4. Γιατί έχει σημασία

Το E-LOCUM δείχνει ότι η αντιμετώπιση σύνθετων κοινωνικών προκλήσεων απαιτεί περισσότερα από απλή πληροφόρηση. Απαιτεί συμμετοχή, διάλογο και εμπιστοσύνη.

Δημιουργώντας χώρους όπου οι νέοι και οι νέες μπορούσαν να αναστοχαστούν και να συνδημιουργήσουν, το έργο συνέβαλε σε πιο συμπεριληπτικές αφηγήσεις και ισχυρότερη κοινωνική συνοχή.

Το Τοπικό Σύμφωνο Νέων αποτελεί ένα απτό παράδειγμα του τι μπορεί να επιτευχθεί όταν στους νέους δίνονται τα εργαλεία, ο χώρος και η ευκαιρία να συνεισφέρουν.

5. Συμπέρασμα

Το E-LOCUM καταδεικνύει ότι η ουσιαστική συμμετοχή των νέων είναι όχι μόνο εφικτή αλλά και απαραίτητη. Το έργο συνδύασε με επιτυχία τη μάθηση, τη συμμετοχή και τον πολιτικό διάλογο, δείχνοντας ότι οι νέοι μπορούν να διαδραματίσουν κεντρικό ρόλο στη διαμόρφωση πιο δημοκρατικών και χωρίς αποκλεισμούς κοινωνιών.

Αυτό που απομένει δεν είναι μόνο τα αποτελέσματα, αλλά η ίδια η διαδικασία: ένα μοντέλο που μπορεί να αναπαραχθεί και να προσαρμοστεί σε άλλα πλαίσια.

Η συμμετοχή του ΑΝΕΜΟΥ ΑΝΑΝΕΩΣΗΣ στο πρόγραμμα E-LoCUM

O ΑΝΕΜΟΣ ΑΝΑΝΕΩΣΗΣ ήταν δραστήριος εταίρος του προγράμματος και συμμετείχε σε όλες τις δραστηριότητες με νέους ανθρώπους που έπαιξαν ενεργό ρόλο τόσο στα διάφορα εργαστήρια, εκδηλώσεις και διεθνείς συναντήσεις στο πλαίσιο του προγράμματος όσο και στην διαμόρφωση του Τοπικού Συμφώνου Νέων, με ιδιαίτερη έμφαση στα θέματα εκπαίδευσης.

Νέοι/νέες απ’ τον ΑΝΕΜΟ ΑΝΑΝΕΩΣΗΣ συμμετείχαν μεταξύ άλλων και στις διεθνείς συναντήσεις νέων που συζητούν τα θέματα αυτά πρώτα στις χώρες που ζουν (Ελλάδα από τον Άνεμο Ανανέωσης,  Ιταλία από τον συνεταιρισμό Consorzio Vives, Ρουμανία από το Organizatia Institutul Bucovina, Σλοβενία από το Humanita) και μετά από κοινού, σε διεθνείς συναντήσεις στην Αθήνα, στην Goriza, στην Bucovina και στις Βρυξέλλες.

Οι συναντήσεις σε κάθε χώρα έχουν τη μορφή focus groups για να προετοιμάσουν την διατύπωση των προτάσεων των ιδίων των νέων για την μετανάστευση και την κοινωνική ένταξη και είχαν ως θέματα τις θετικές επιπτώσεις της μετανάστευσης, το ρόλο της τοπικής αυτοδιοίκησης στα θέματα μετανάστευσης και ένταξης, τα στερεότυπα που αναπαράγουν τα ΜΜΕ, τα #fakenews αλλά και τις αναζητήσεις των νέων, τον ηγετικό ρόλο που μπορεί να παίξουν στην ενδυνάμωση των μεταναστών και την κοινωνική συνοχή.

Οι διεθνείς συναντήσεις στις οποίες συμμετείχαν οι νέοι /νέες του Ανέμου Ανανέωσης ήταν:

  • Διεθνή Συνάντηση Νέων, στην Αθήνα που διοργάνωσε, τον Απρίλιο 2025, ο Άνεμος Ανανέωσης.
  • Διεθνή συνάντηση νέων, στη Gorizia της Βόρειας Ιταλίας /Nova Gorizia στην Σλοβενία, στις 23 και 24 Οκτωβρίου 2025, που διοργάνωσαν το Consorzio Vives και η Društvo Humanitas
  • Τελικό Συνέδριο στις Βρυξέλλες, 29 Ιανουαρίου 2026
  • Διακτυακά σεμινάρια και On line συναντήσεις
  • Εργαστήρια και focus groups
40 νέοι και νέες από 12 εθνότητες και 8 χώρες διαμονής  αντάλλαξαν απόψεις και διαμόρφωσαν συμμετοχικό το τελικό σχέδιο του “Συμφώνου Νέων για τη Μετανάστευση “και την ενδυνάμωση των νέων μεταναστευτικής καταγωγής”. Ένα Σύμφωνο  που δούλεψαν νέοι και νέες.
Ο Άνεμος Ανανέωσης και οι νέοι /νέες επεξεργάστηκαν τις προτάσεις στο πλαίσιο του Συμφώνου για την εκπαίδευση και τους μετανάστες.
Το Σύμφωνο θα παραδοθεί στους αρμόδιους ευρωπαϊκούς κι εθνικούς φορείς αλλά και σε κοινωνικές κι ανθρωπιστικές οργανώσεις.
    • ΤΕΛΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ στις Βρυξέλλες, 29 Ιανουαρίου 2026 “Αναδιαμόρφωση της Μετανάστευσης: Φωνές Νέων για Νέες Αφηγήσεις σε σχέση με τη μετανάστευση”
    Πραγματοποιήθηκε με επιτυχία το τελικό συνέδριο του έργου E-LoCUM, στις Βρυξέλλες στις 29 Ιανουαρίου 2026. Το συνέδριο στις Βρυξέλλες σηματοδότησε την τελική φάση του έργου και χρησίμευσε ως στιγμή αναστοχασμού για όσα σημαντικά έχουν επιτευχθεί και ως πλατφόρμα για την τόνωση περαιτέρω διαλόγου και συνεργασίας.
    Οι συμμετέχοντες νέοι και νέες συζήτησαν τη δύναμη των ιστοριών και των συλλογικών φαντασιακών στη διαμόρφωση της κοινής γνώμης, των πολιτικών επιλογών και των καθημερινών στάσεων απέναντι στη μετανάστευση. Διερεύνησαν επίσης πώς μπορούν να προωθηθούν πιο εποικοδομητικές και συμπεριληπτικές προσεγγίσεις για την μετανάστευση.
    Στο επίκεντρο της συζήτησης βρέθηκε ο ρόλος των νέων ως βασικών παραγόντων στην προώθηση της αλλαγής. Μέσω ενός διαδραστικού και συμμετοχικού διαλόγου, το συνέδριο ανέδειξε πώς οι νέοι μπορούν να
    – αμφισβητήσουν τις κυρίαρχες (ξενο)φοβικές κι αρνητικές αφηγήσεις,
    – προτείνουν καινοτόμες, θετικές για την κοινωνία και τους μετανάστες, προοπτικές,
    – συμβάλουν σε πιο προοδευτικές και συμπεριληπτικές προσεγγίσεις στην πολιτική μετανάστευσης σε ολόκληρη την Ευρώπη.
    Από τον ΑΝΕΜΟ ΑΝΑΝΕΩΣΗΣ συμμετείχε μια αποστολή αποτελούμενη από 7 άτομα με πολύ ενεργό ρόλο. Μέσα απο την διαδικασία του προγράμματος ενεργοποιήθηκαν νέοι και νέες με μεταναστευτικό προφίλ, αναδεικνύοντας τις ικανότητές τους να παίζουν ενεργό ρόλο σε κοινωνικά θέματα όπως είναι η ενδυνάμωση των νέων, η συνεργασία και η διερεύνηση μοντέλων κοινωνικής ένταξης.
    Ο ΑΝΕΜΟΣ ΑΝΑΝΕΩΣΗΣ και η ομάδα νέων που συμμετείχε προετοίμασε μέσα απο εργαστήρια και συζητήσεις με νέους και νέες το θέμα “εκπαίδευση και μετανάστευση” καθώς και το πώς “fake news” μπορούν να διαμορφώσουν (αρνητικό) κλίμα για την μετανάστευση και στερεότυπα που δεν έχουν σχέση με την πραγματικότητα.
🌍 Διαδικτυακό σεμινάριο “Από τις ιδέες στη δράση: Οι νέοι και οι νέες προωθούν συμπεριληπτικές αφηγήσεις” στις 24 Φεβρουαρίου 2026

Το τελικό σχέδιο του Συμφώνου των Νέων για τη Μετανάστευση αποτελείται από ενότητες όπως αυτοδιοίκηση, φορείς, εκπαίδευση, μέσα ενημέρωσης και θα παρουσιαστεί δημόσια με την ολοκλήρωση του προγράμματος.

🌍 Διεθνής συνάντηση νέων στην Αθήνα (Απρίλιος 2025)